Як разбурыць сцяну маўчання вакол Крыма?

20 лютага ў Беларускім доме правоў чалавека праваабаронцы, якія наведалі Крым з маніторынгавай місіяй, прэзентавалі справаздачу аб сваёй вандроўцы.

Падрабязней аб місіі

Сімвалічнасць даты падкрэсліла Таццяна Пячончык, кіраўніца Цэнтра інфармацыі аб правах чалавека (Украіна): менавіта 20 лютага 2014 года на Майдане адбылося кровапралітнае сутыкненне паўстанцаў і міліцыі, якое стала пераломным момантам супрацьстаяння. І гэты ж дзень паклаў пачатак расейскай агрэсіі супраць Украіны: на паўвыспе Крым у гэтыя дні упершыню з’явіліся вайскоўцы без апазнавальных знакаў.

Кірыл Якімаў, Таццяна Пячончык, Мэцью Джоўнс

ЧЫТАЦЬ СПРАВАЗДАЧУ

Таццяна Равяка, удзельніца місіі і мадэратар сустрэчы, патлумачыла, чаму справаздача аб паездцы мае такую назву – “Разбіць сцяну маўчання”: за пяць гадоў анэксіі Крым нібыта ператварыўся з паўвыспы ў выспу, стаў ізаляванай зонай. Адтуль амаль не выходзіць верыфікаваная інфармацыя; там не працуюць міжнародныя механізмы; у Крым няма доступу маніторынгавай місіі ААН, АБСЕ; – і адначасова крымскае пытанне паступова знікае з павесткі дня ў свеце.

Таццяна Равяка і кадр з дакументальнага фільма па выніках місіі

Гэтую сцяну маўчання і намагаюцца разбурыць міжнародныя праваабарончыя арганізацыі, сярод якіх – Фонд Дамоў правоў чалавека, які скіраваў міжнародную місію ў Крым у верасні 2018 года.

Місія Фонда дамоў правоў чалавека адрознівалася ад падобнага кшталту паездак, якія ладзілі іншыя праваабаронцы, тым, што адкрыта дэкларавала праваабарончыя задачы – назвала такую мэту паездкі памежнікам расейскага боку. На мяжы праваабаронцаў спачатку затрымалі, аднак потым прапусцілі. Не вядома, які фактар адыграў вырашальную ролю, аднак місія патрапіла ў Крым легальна.

Удзельнік місіі ад Беларускага дома правоў чалавека Алег Мацкевіч падкрэсліў, што паездка была важная для яго не толькі як для праваабаронцы, але і як для беларуса. Па ягоным меркаванні, Крым – узор таго, у што можа ператварыцца Беларусь пры падобных падзеях: у месца дыслакацыі вайсковых баз; у зону, дзе людзі пазбаўлены магчымасцяў абараняць свае правы; ім фактычна забаронена ідэнтыфікаваць сябе украінцамі.

Алег Мацкевіч, Кірыл Якімаў

Кірыл Якімаў, удзельнік місіі ад Чарнігаўскага дома правоў чалавека, расказаў, што падчас чатырох дзён місіі атрымалася правесці 20 сустрэчаў і пагутарыць з паўсотняй чалавек. Усе інтэрвію былі складаныя эмацыйна, бо размаўляць даводзіцца з ахвярамі парушэння правоў. У справаздачы, за рэдкімі выключэннямі, не згадваюцца прозвішы апытаных – каб не паставіць людзей пад пагрозу апублічваннем іх інтэрвію.

Таццяна Равяка, Алег Мацкевіч, Кірыл Якімаў

Чаму “замаўчаў” Крым?

Праваабаронцы распавялі, што адным з першых дзеянняў вайскоўцаў у Крыме были захоп тэлебачання і зачыстка інфармацыйнай прасторы. За першы год акупацыі большасць прафесійных журналістаў былі змушаныя выехаць з Крыма або змянілі прафесію, бо ім пагражала небяспека, калі б яны працягнулі працаваць: “Спосабы прыціскання свабоды слова – варварсскія; пакаранні – публічныя, жорсткія з адзінай мэтай: запалохаць людзей”.

Зачышчаным у Крыме аказалася не толькі інфармацыйнае поле, але і грамадская прастора: паводле новых правілаў перарэгісторацыі, грамадскія арганізацыі не здолелі перарэгістравацца і спынілі дзейнасць.

Але паступова ў Крыме з’яўляецца новы голас.

Наша задача – дапамагчы новай праваабарончай супольнасці, спрыяць умацаванню тых людзей, якія цяпер гатовыя ўзяць на сябе абарону правоў чалавека ў Крыме.

Алег Мацкевіч пабачыў, што цяжкія ўмовы аб’ядноўваюць людзей:

– Я бы сказаў, што адбыўся росквіт грамадскай, сацыяльнай журналістыкі, калі можна было б ужыць да такіх умоваў слова “росквіт”. Людзі карыстаюцца тым, што ў кожным смартфоне ёсць інтэрнэт і магчымасць трансляцыі: яны збіраюцца каля судоў, падтрымліваючы адно аднога.

І новай супольнасці, якая цяпер паўстае ў Крыме насуперак ціску, вельмі важная падтрымка звонку, на думку праваабаронцаў:

– Часта мы чулі ад апытаных: яны пачуваюцца ўсімі кінутымі. Вельмі важна, каб тэма Крыма не сыходзіла з павесткі дня. Бо там, у Крыме, ёсць людзі, якія дагэтуль змагаюцца.

Таццяна Равяка дадала, што новую грамадзянскую супольнасць, якая цяпер нараджаецца на паўвыспе, можна параўнаць з беларускай супольнасцю 20-гадовай даўніны:

– Напрыканцы дзевяностых у нас, беларускіх актывістаў, не было досведа, не было разумення, што рабіць, і магчыма, мы нават былі не вельмі эфектыўнымі. І сёння наша задача – дапамагчы новай праваабарончай супольнасці, спрыяць умацаванню тых людзей, якія цяпер гатовыя ўзяць на сябе абарону правоў чалавека ў Крыме.

 

Яўгенія Стрыжак, Беларускі дом правоў чалавека


Справаздачу прэзентавалі:

● Таццяна Пячончык, кіраўнік Цэнтра інфармацыі аб правах чалавека (Украіна)
● Кірыл Якімаў, член місіі ў Крыме, прадстаўнік Адукацыйнага Дома правоў чалавека (Чарнігаў, Украіна);
● Алег Мацкевіч, член місіі ў Крыме, прадстаўнік Беларускага Дома правоў чалавека імя Б.Звозскава;
● Мэцью Джоўнс (Matthew Jones), супрацоўнік па міжнароднай адвакацыі Фонда Дамоў правоў чалавека (Швейцарыя, Жэнева)

Мадэратар – Таццяна Равяка, член місіі ў Крыме, прадстаўнік Беларускага Дома правоў чалавека імя Б.Звозскава

Tags:
Belarus-BY

Latest

December 13, 2019

“We had to create a movement”

Concerned that femicide was becoming the social norm in Georgia, Baia Pataraia mobilised a Women’s movement against domestic violence and the murder of women that has grown to 3000 activists on Facebook. HRHF spoke to the chair of Human Rights House Tbilisi, and the director of Sapari about her work, the challenges facing Women Human Rights Defenders, and how to empower the next generation of young Georgian women.

December 11, 2019

Узнагароджаны лаўрэаты Нацыянальнай праваабарончай прэмі за 2019 год

У Міжнародны Дзень правоў чалавека, 10 снежня, у Мінску ўручылі Нацыянальную прэмію за дасягненні ў галіне правоў чалавека ў 2019 годзе. Урачыстае ўзнагароджанне прайшло на асветніцка-адукацыйнай пляцоўцы “Тэрыторыя правоў”.

December 10, 2019

International Advocacy Officer, Brussels

Human Rights House Foundation seeks a new International Advocacy Officer to coordinate the organisation’s advocacy priorities at the European Union, Council of Europe and OSCE and provide targeted strategic advocacy support to local partners within a portfolio of priority countries.