Як разбурыць сцяну маўчання вакол Крыма?

20 лютага ў Беларускім доме правоў чалавека праваабаронцы, якія наведалі Крым з маніторынгавай місіяй, прэзентавалі справаздачу аб сваёй вандроўцы.

Падрабязней аб місіі

Сімвалічнасць даты падкрэсліла Таццяна Пячончык, кіраўніца Цэнтра інфармацыі аб правах чалавека (Украіна): менавіта 20 лютага 2014 года на Майдане адбылося кровапралітнае сутыкненне паўстанцаў і міліцыі, якое стала пераломным момантам супрацьстаяння. І гэты ж дзень паклаў пачатак расейскай агрэсіі супраць Украіны: на паўвыспе Крым у гэтыя дні упершыню з’явіліся вайскоўцы без апазнавальных знакаў.

Кірыл Якімаў, Таццяна Пячончык, Мэцью Джоўнс

ЧЫТАЦЬ СПРАВАЗДАЧУ

Таццяна Равяка, удзельніца місіі і мадэратар сустрэчы, патлумачыла, чаму справаздача аб паездцы мае такую назву – “Разбіць сцяну маўчання”: за пяць гадоў анэксіі Крым нібыта ператварыўся з паўвыспы ў выспу, стаў ізаляванай зонай. Адтуль амаль не выходзіць верыфікаваная інфармацыя; там не працуюць міжнародныя механізмы; у Крым няма доступу маніторынгавай місіі ААН, АБСЕ; – і адначасова крымскае пытанне паступова знікае з павесткі дня ў свеце.

Таццяна Равяка і кадр з дакументальнага фільма па выніках місіі

Гэтую сцяну маўчання і намагаюцца разбурыць міжнародныя праваабарончыя арганізацыі, сярод якіх – Фонд Дамоў правоў чалавека, які скіраваў міжнародную місію ў Крым у верасні 2018 года.

Місія Фонда дамоў правоў чалавека адрознівалася ад падобнага кшталту паездак, якія ладзілі іншыя праваабаронцы, тым, што адкрыта дэкларавала праваабарончыя задачы – назвала такую мэту паездкі памежнікам расейскага боку. На мяжы праваабаронцаў спачатку затрымалі, аднак потым прапусцілі. Не вядома, які фактар адыграў вырашальную ролю, аднак місія патрапіла ў Крым легальна.

Удзельнік місіі ад Беларускага дома правоў чалавека Алег Мацкевіч падкрэсліў, што паездка была важная для яго не толькі як для праваабаронцы, але і як для беларуса. Па ягоным меркаванні, Крым – узор таго, у што можа ператварыцца Беларусь пры падобных падзеях: у месца дыслакацыі вайсковых баз; у зону, дзе людзі пазбаўлены магчымасцяў абараняць свае правы; ім фактычна забаронена ідэнтыфікаваць сябе украінцамі.

Алег Мацкевіч, Кірыл Якімаў

Кірыл Якімаў, удзельнік місіі ад Чарнігаўскага дома правоў чалавека, расказаў, што падчас чатырох дзён місіі атрымалася правесці 20 сустрэчаў і пагутарыць з паўсотняй чалавек. Усе інтэрвію былі складаныя эмацыйна, бо размаўляць даводзіцца з ахвярамі парушэння правоў. У справаздачы, за рэдкімі выключэннямі, не згадваюцца прозвішы апытаных – каб не паставіць людзей пад пагрозу апублічваннем іх інтэрвію.

Таццяна Равяка, Алег Мацкевіч, Кірыл Якімаў

Чаму “замаўчаў” Крым?

Праваабаронцы распавялі, што адным з першых дзеянняў вайскоўцаў у Крыме были захоп тэлебачання і зачыстка інфармацыйнай прасторы. За першы год акупацыі большасць прафесійных журналістаў былі змушаныя выехаць з Крыма або змянілі прафесію, бо ім пагражала небяспека, калі б яны працягнулі працаваць: “Спосабы прыціскання свабоды слова – варварсскія; пакаранні – публічныя, жорсткія з адзінай мэтай: запалохаць людзей”.

Зачышчаным у Крыме аказалася не толькі інфармацыйнае поле, але і грамадская прастора: паводле новых правілаў перарэгісторацыі, грамадскія арганізацыі не здолелі перарэгістравацца і спынілі дзейнасць.

Але паступова ў Крыме з’яўляецца новы голас.

Наша задача – дапамагчы новай праваабарончай супольнасці, спрыяць умацаванню тых людзей, якія цяпер гатовыя ўзяць на сябе абарону правоў чалавека ў Крыме.

Алег Мацкевіч пабачыў, што цяжкія ўмовы аб’ядноўваюць людзей:

– Я бы сказаў, што адбыўся росквіт грамадскай, сацыяльнай журналістыкі, калі можна было б ужыць да такіх умоваў слова “росквіт”. Людзі карыстаюцца тым, што ў кожным смартфоне ёсць інтэрнэт і магчымасць трансляцыі: яны збіраюцца каля судоў, падтрымліваючы адно аднога.

І новай супольнасці, якая цяпер паўстае ў Крыме насуперак ціску, вельмі важная падтрымка звонку, на думку праваабаронцаў:

– Часта мы чулі ад апытаных: яны пачуваюцца ўсімі кінутымі. Вельмі важна, каб тэма Крыма не сыходзіла з павесткі дня. Бо там, у Крыме, ёсць людзі, якія дагэтуль змагаюцца.

Таццяна Равяка дадала, што новую грамадзянскую супольнасць, якая цяпер нараджаецца на паўвыспе, можна параўнаць з беларускай супольнасцю 20-гадовай даўніны:

– Напрыканцы дзевяностых у нас, беларускіх актывістаў, не было досведа, не было разумення, што рабіць, і магчыма, мы нават былі не вельмі эфектыўнымі. І сёння наша задача – дапамагчы новай праваабарончай супольнасці, спрыяць умацаванню тых людзей, якія цяпер гатовыя ўзяць на сябе абарону правоў чалавека ў Крыме.

 

Яўгенія Стрыжак, Беларускі дом правоў чалавека


Справаздачу прэзентавалі:

● Таццяна Пячончык, кіраўнік Цэнтра інфармацыі аб правах чалавека (Украіна)
● Кірыл Якімаў, член місіі ў Крыме, прадстаўнік Адукацыйнага Дома правоў чалавека (Чарнігаў, Украіна);
● Алег Мацкевіч, член місіі ў Крыме, прадстаўнік Беларускага Дома правоў чалавека імя Б.Звозскава;
● Мэцью Джоўнс (Matthew Jones), супрацоўнік па міжнароднай адвакацыі Фонда Дамоў правоў чалавека (Швейцарыя, Жэнева)

Мадэратар – Таццяна Равяка, член місіі ў Крыме, прадстаўнік Беларускага Дома правоў чалавека імя Б.Звозскава

Latest

May 4, 2021

Grants Coordinator

Human Rights House Foundation (HRHF) seeks an experienced Grants Coordinator responsible for post-award grant management and compliance of HRHF’s national partners. Location: Ukraine, Belarus; Moldova, Azerbaijan, Georgia, Armenia. Deadline: 17 May 2021.

May 3, 2021

Suppression of Russian Media

Human Rights House Foundation supports a joint civil society statement calling for the Russian government to uphold its responsibility to protect and defend freedom of the press.

April 28, 2021

HRHF Annual Report 2020

2020 was a year of unprecedented challenges in the wake of COVID-19. In our annual report, discover how Human Rights House Foundation and the network of Human Rights Houses adapted to meet these new challenges and continue our work together to advance human rights at home and abroad.